Hoe je als gemeente tegelijk blut én ambitieus kunt zijn

 

 

Eindhoven. Brainport van de wereld. Stad van innovatie, design en technologie. Thuis van ASML, Philips en de slimste mensen ter wereld. En ook — maar dat vertellen ze je liever niet op de toeristische folders — thuis van een gemeentelijk apparaat dat met indrukwekkende consistentie erin slaagt om meer geld uit te geven dan er binnenkomt.

Maar goed. Wie rekent er nou op ambtenaren?


 Het valt een beetje tegen" — de financiële stand van zaken

Laten we beginnen met het grote plaatje. De gemeente Eindhoven kampt met een begrotingstekort van ruim 20,5 miljoen euro.Dat klinkt als veel, en dat is het ook. Maar het mooiste detail is misschien wel dit: eerder dat jaar dacht men nog dat het tekort zo'n 7,2 miljoen lager zou uitkomen. Ergens tussen de lente en de herfst verdampte er dus zomaar even 7 miljoen aan goede bedoelingen.

Het tekort loopt op door hogere kosten voor zorg, uitkeringen en eigen personeel "dan was voorzien." Dat laatste zinnetje verdient een eervolle vermelding in het Woordenboek van Bestuurlijk Eufemisme. Want wat het eigenlijk betekent is: we hadden het kunnen weten, maar we hadden het niet begroot.

De gemeentesecretaris stuurde intussen een waarschuwingsbrief naar de gemeenteraad. Het piept en kraakt in het ambtelijk apparaat, schreef ze. Dat is beleidsmatige taal voor: Houston, we hebben een probleem. Tegelijkertijd groeide de stad door naar 250.000 inwoners. Meer mensen, meer ambities, minder geld. Een klassieke combinatie.


ASML: wanneer je buurman uitbreidt en jij de rekening betaalt

Dan het meest spectaculaire hoofdstuk van de afgelopen maanden: de grondaankopen voor ASML.

Voor wie het gemist heeft: ASML 's werelds meest waardevolle technologiebedrijf, met een beurswaarde die de staatsschuld van menig middelgroot land overstijgt wil uitbreiden in Eindhoven. Op de Brainport Industries Campus Noord moet een gloednieuwe campus komen voor maar liefst 20.000 medewerkers.

Prachtig toch? Absoluut. Maar hier komt de creatieve financiële constructie: ASML koopt de grond zelf niet. De gemeente doet dat. En ASML pacht die grond vervolgens van de gemeente.

U leest het goed. De rijkste chipfabrikant van Europa laat de gemeente Eindhoven de grond opkopen. De gemeente betaalde de afgelopen periode al bijna elf miljoen euro voor een aantal percelen. En dan zijn er nog meer percelen nodig. En niet iedereen werkt mee.

Zo betaalde de gemeente 1,1 miljoen euro voor één vrijstaand huis. Eén huis. Om het vervolgens te slopen. Voor een bedrijf dat vorig jaar recordomzet boekte.

Politiek Eindhoven reageerde wisselend. De wethouder verzekerde dat het "een sluitende businesscase" is en dat de gemeente "uiteindelijk geen verlies lijdt." Die zin klinkt geruststellend totdat je beseft dat diezelfde ambtelijke organisatie eerder dat jaar een begrotingstekort van 20 miljoen had onderschat met 7 miljoen. Maar goed. Vertrouwen is het fundament van democratie.


Zwembad de Tongelreep: de eindeloze saga

Geen enkel overzicht van Eindhovense financiële avonturen is compleet zonder de Tongelreep. Dit zwembad is inmiddels zo'n beetje het symbool geworden van hoe je een renovatie kunt omtoveren tot een decennialange financiële achtbaan.

De feiten: er werd aanbesteed. De enige inschrijver schreef in voor 21 miljoen euro. De gemeenteraad had 19,2 miljoen uitgetrokken voor het totale traject, waarvan 12 miljoen voor het eerste deel. Dat scheelde dus negen miljoen.

De aanbesteding mislukte. Er volgde een nieuwe ronde. Het budget werd opgehoogd. Een brede meerderheid van de raad stemde in "goed nieuws", aldus de betrokkenen, op een manier die doet vermoeden dat ze niet helemaal begrijpen wat goed nieuws is. Uiteindelijk opende het vernieuwde zwembad in maart 2026. Ruim op tijd, als je de tijdlijn meet in geologische tijdperken.


Woningbouw: samen tekortkomsten delen

Dan de woningbouwprojecten. Eindhoven wil groeien, bouwen en bloeien. Prachtig. Maar bouwen kost geld, en de businesscases van verschillende projecten bleken verrassing niet rond te krijgen.

Drie projecten tegelijk: de Humperdincklaan, de Sierlijke Dames en een complex aan de Generaal Dibbetslaan. Bij allemaal bleken de kosten "door verschillende omstandigheden hoger uitgevallen." Die omstandigheid heet doorgaans: de werkelijkheid.

De gemeente sprong bij met bedragen variërend van 115.000 tot 900.000 euro per project. Tegelijkertijd vroegen twee andere grote projecten — het Kastelenplein en 'Hugo' samen 15,3 miljoen aan rijkssubsidie, "ter oplossing van tekorten in de publieke grondexploitatie." Vertaald: ook die rekening klopte niet.


Conclusie: Brainport, maar dan voor uitgaven

Eindhoven is een fantastische stad. Echt waar. De groei is indrukwekkend, de bedrijvigheid is aanstekelijk, en de ambities zijn groot.

Maar er is ergens een fundamenteel verschil tussen de slimheid waarmee Eindhovense bedrijven opereren en de manier waarop de gemeente haar financiën beheert. ASML weet tot op de cent hoeveel een nanometer kost. De gemeente wist halverwege het jaar niet meer of het tekort nou 13 of 20 miljoen was.

Misschien is dat ook wel de essentie van Eindhoven anno 2026: wereldklasse in technologie, en plichtsgetrouw gemiddeld in het bewaken van de eigen portemonnee. De ambtenaren doen echt hun best, dat twijfelt niemand. Maar als het gaat om inschatten wat iets kost of dat nu een zwembad, een brug, een woning of een stukje ASML-grond is dan lijkt de conclusie steevast dezelfde:
Het valt een beetje duurder uit dan gedacht.

Gelukkig betaalt u daar gewoon belasting voor.


Bronnen: Binnenlands Bestuur, Omroep Brabant, Studio 040, gemeente Eindhoven, Eindhoven Actueel, BDO Benchmark Nederlandse Gemeenten 2026